Kupować czy kupywać – jak jest poprawnie?
Poprawna forma to „kupować”. Wyraz „kupywać” jest błędem, choć wciąż pojawia się w mowie potocznej i gwarze mazowieckiej. Warto zapamiętać tę zasadę, aby uniknąć jednego z częstszych błędów językowych. Poznaj źródła nieporozumienia i wskazówki słownikowe.
Dlaczego „kupywać” jest formą błędną?
W polszczyźnie standardowej poprawnym bezokolicznikiem jest kupować. Wyraz „kupywać” to błąd, nieodnotowywany w słownikach poprawnej polszczyzny, choć bywa spotykany w gwarze mazowieckiej. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że ten drugi wariant nie należy do normy języka ogólnego.
Ten czasownik niedokonany tworzy parę z dokonanym kupić. W tym wypadku do budowy formy niedokonanej służy przyrostek -ować, a nie -yw-. To właśnie dlatego poprawna para brzmi inaczej niż w przypadku czasowników przedrostkowych.
Podstawowa reguła brzmi: czasownikowi dokonanemu „kupić” odpowiada czasownik niedokonany „kupować”. Cząstka -ować jest w tym wyrazie nietypowa, ale to ją należy zapamiętać.
Skąd bierze się pokusa używania „kupywać”?
Błąd wynika z analogii do czasowników przedrostkowych, takich jak zakupywać, odkupywać czy przekupywać. Wszystkie one zawierają przyrostek -yw-, bo tworzy się je od dokonanych odpowiedników: zakupić, odkupić, przekupić. Naturalny odruch podpowiada więc, że od „kupić” powinno być „kupywać”, ale tak nie jest.
Jednak w tym konkretnym przypadku czasownik dokonany nie ma żadnego przedrostka. Odpowiadająca mu forma niedokonana używa przyrostka -ować, co odróżnia go od wymienionych wcześniej czasowników przedrostkowych. Ta wyjątkowość sprawia, że wielu osobom trudno zapamiętać poprawną postać.
Jak tworzy się formy niedokonane od czasowników przedrostkowych?
Od większości czasowników dokonanych z przedrostkami tworzy się formy niedokonane z przyrostkiem -yw-. Stąd mamy pary: dokupić – dokupywać, skupić – skupywać, przekupić – przekupywać, rozkupić – rozkupywać, obkupić się – obkupywać się, podkupić – podkupywać. Ta reguła działa sprawnie dla wszystkich tych wyrazów, ale nie obejmuje podstawowego czasownika bez przedrostka.
Co na to słowniki i językoznawcy?
Już w 1938 roku Stanisław Szober w Słowniku poprawnej polszczyzny zwracał uwagę na tę nietypową parę: kupić – kupować, ale zakupywać, odkupywać, wykupywać. To ostrzeżenie pozostało aktualne, a kolejne wydawnictwa normatywne potwierdzają jedyną poprawną formę dla podstawowego czasownika.
Słownik poprawnej polszczyzny PWN pod redakcją Witolda Doroszewskiego z 1973 roku dopuścił co prawda oboczne formy dokupować czy skupować, ale uznał je za potoczne. Podobnie Wielki słownik poprawnej polszczyzny PWN pod redakcją Andrzeja Markowskiego nie odnotowuje kupywać jako poprawnego wyrazu. W normie wzorcowej zaleca się konsekwentnie używać form z przyrostkiem -yw- dla czasowników przedrostkowych, natomiast dla podstawowego czasownika jedynie postaci z przyrostkiem -ować.
Stanisław Szober formułował to tak: kupić – kupować, ale zakupywać, odkupywać, wykupywać.
Jak odmieniać czasownik kupować?
W czasie przeszłym stosujemy wyłącznie formy z przyrostkiem -ow-: kupowałam, kupowałeś, kupowałaś, kupowało, kupowaliśmy, kupowałyśmy, kupowaliście, kupowali, kupowały. Natomiast formy takie jak kupywałam czy kupywali są niepoprawne i wynikają z błędnego bezokolicznika.
| Forma poprawna | Forma błędna | Uwaga |
| kupowałam | kupywałam | 1. osoba liczby pojedynczej, rodzaj żeński |
| kupowałem | kupywałem | 1. osoba liczby pojedynczej, rodzaj męski |
| kupowaliśmy | kupywaliśmy | 1. osoba liczby mnogiej, rodzaj męskoosobowy lub mieszany |
| kupowałyśmy | kupywałyśmy | 1. osoba liczby mnogiej, rodzaj niemęskoosobowy |
Powyższe zestawienie pokazuje, że błąd w bezokoliczniku przenosi się na całą odmianę, dlatego tak ważne jest zapamiętanie poprawnej podstawy.
Inne podobne błędy, które warto wyeliminować
Problem z formą „kupywać” wpisuje się w szerszy zestaw powszechnych pomyłek językowych, często tworzonych przez błędną analogię. Aby lepiej zrozumieć mechanizm tych błędów, warto przyjrzeć się innym parom, w których jedna forma jest niepoprawna:
- wziąść zamiast wziąć
- poszłem zamiast poszedłem
- swetr zamiast sweter
- szedli zamiast szli
- wogle zamiast w ogóle
- doszłem zamiast doszedłem
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Jaka jest poprawna forma bezokolicznika: kupować czy kupywać?
Poprawny bezokolicznik to kupować. Forma kupywać jest błędna i nie figuruje w normie języka ogólnego.
Dlaczego mówienie „kupywać” jest uznawane za błąd?
To wynika z faktu, że prawidłowy parzysty czasownik dokonany to kupić, a do tworzenia niedokonanego używa się przyrostka -ować. „Kupywać” powstało przez błędną analogię i nie należy do słowników poprawnej polszczyzny.
Skąd bierze się pokusa używania formy „kupywać”?
Błąd pojawia się przez analogię do czasowników przedrostkowych typu zakupywać czy odkupywać, które tworzą niedokonane z przyrostkiem -yw-. To mylne skojarzenie prowadzi do niepoprawnej formy.
Czy reguła z przyrostkiem -yw- dotyczy wszystkich czasowników?
Nie, zasada z -yw- działa głównie dla czasowników z przedrostkami (np. dokupić–dokupywać). Nie obejmuje podstawowego czasownika kupić, który ma formę niedokonaną kupować.
Jak poprawnie tworzyć formy przeszłe od czasownika kupować?
W czasie przeszłym stosujemy formy z -ow-: np. kupowałam, kupowałeś, kupowaliśmy. Formy typu kupywałam czy kupywali są niepoprawne.
Co mówią słowniki i językoznawcy na temat tej pary wyrazów?
Normy językowe i słowniki normatywne podkreślają poprawność pary kupić–kupować i nie odnotowują kupywać jako formy poprawnej. Wydawnictwa naukowe wskazują tę parę jako wyjątkową.
Czy istnieją podobne częste błędy językowe, które warto znać?
Tak, problem kupywać wpisuje się w szerszy zestaw pomyłek powstających przez błędne analogie, jak wziąść zamiast wziąć czy poszłem zamiast poszedłem. Warto je eliminować, by mówić poprawnie.
Czy w gwarze regionalnej „kupywać” jest używane?
Tak, forma kupywać występuje w gwarze mazowieckiej i mowie potocznej, lecz nie jest uznawana za poprawną w polszczyźnie standardowej.
