Krocionóg – opis gatunku, występowanie, ciekawostki

Krocionóg to nazwa przedstawicieli rodziny krocionogowatych (Julidae), które należą do gromady dwuparców i rzędu krocionogów właściwych. Te roślinożerne bezkręgowce osiągają długość od 3 mm do 20 cm, a w Polsce stwierdzono 85 gatunków. W artykule znajdziesz najważniejsze informacje o wyglądzie, środowisku, pokarmie oraz ciekawostkach związanych z tymi wijami.

Czym jest krocionóg i jak wygląda?

Krocionóg to potoczna nazwa stosowana wobec wielu gatunków wijów, przede wszystkim z rodziny krocionogowatych. W ujęciu systematycznym ta rodzina nosi nazwę Julidae i została opisana w 1814 roku przez Leacha. Należy do gromady dwuparców, czyli bezkręgowców, u których na większości segmentów ciała występują po dwie pary odnóży.

Krocionogowate to rodzina wijów z gromady dwuparców i rzędu krocionogów właściwych, licząca około 500 gatunków zgrupowanych w około 90 rodzajach.

Przedstawiciele krocionogowatych mają ciało wydłużone i wyraźnie segmentowane. Najczęściej przybiera ono barwę szarą, brunatną lub czarną. Odnóża oraz czułki są krótkie, co odróżnia je od wielu innych stawonogów żyjących w podobnych środowiskach.

W obrębie tej rodziny wyróżnia się około 500 opisanych gatunków zgrupowanych w około 90 rodzajach, między innymi Julus, Cylindroiulus, Ommatoiulus, Tachypodoiulus oraz Leptoiulus. Rozpiętość rozmiarów jest bardzo duża – od zaledwie 3 mm aż do 20 cm długości. Dzięki temu krocionogi bywają zarówno trudne do wypatrzenia w ściółce, jak i efektowne w dużych terrariach.

Gdzie występują krocionogi?

Większość krocionogowatych wybiera środowiska wilgotne i zasobne w rozkładającą się materię organiczną. Dwa podstawowe typy siedlisk to ściółka leśna oraz spróchniałe drewno. W takich miejscach znajdują schronienie, wilgoć i pokarm, a jednocześnie są mniej narażone na drapieżniki.

Krocionogi w Polsce

W Polsce występuje 85 gatunków krocionogowatych, co czyni tę grupę dość liczną. Do rodzimych przedstawicieli należą między innymi Cylindrojulus boleti, Leptophyllum nanum, Julus terrestris, Julus scandinavius oraz Ophyiulus fallax. Na terenach piaszczystych często można spotkać krocionoga piaskowego, który w nazwie naukowej określany jest jako Schizophyllum sabulosum.

Gatunki te pojawiają się głównie w lasach liściastych, parkach, ogrodach i na obrzeżach pól. W ciągu dnia przeważnie kryją się pod kamieniami, w ściółce lub w rozkładających się pniach.

Inne środowiska i gatunki egzotyczne

Niektóre krocionogi preferują tereny skaliste lub jaskinie, czego przykładem jest Pachyiulus flavipes. Inne, jak Tonkinbolus dollfusi, pochodzą z Azji Południowo-Wschodniej, a jeszcze inne zamieszkują wilgotne tereny Azji, na przykład Trigoniulus corallinus. W hodowlach terrarystycznych często spotyka się również gatunki afrykańskie i południowoamerykańskie.

Co jedzą krocionogi?

Krocionogowate są roślinożerne. Ich dieta składa się przede wszystkim z miękkich i rozkładających się części roślin, choć zjadają też wiele innych składników pochodzenia roślinnego. Dzięki temu pełnią ważną rolę w rozkładzie materii organicznej i obiegu składników w glebie.

W naturalnym jadłospisie tych wijów znajdują się:

• szczątki roślinne,
• pędy,
• kiełkujące nasiona,
• młode korzonki,
• owoce,
• bulwy,
• grzyby.

Niektóre gatunki w warunkach hodowlanych chętnie pobierają rozkładające się liście, kawałki warzyw i owoców oraz martwą materię roślinną. Dzięki takim preferencjom bywają nazywane naturalnymi sprzątaczami terrariów.

Jakie gatunki krocionogów warto znać?

Ze względu na dużą liczbę gatunków krocionogi różnią się wyglądem, wielkością i zachowaniem. Warto poznać zarówno przedstawicieli krajowych, jak i egzotycznych, które bywają utrzymywane w terrariach. Poniższe zestawienie pokazuje kilka przykładów:

Inne chętnie obserwowane gatunki to Anadenobolus monilicornis o przepięknej kolorystyce i małej wielkości, a także krocionóg kenijski, u którego samiec i samica różnią się wyglądem oraz wielkością. Wśród większych przedstawicieli wymienia się Spiropoeus fischeri oraz Coromus diaphorus, które żywią się martwą materią i poruszają się dość powoli.

W wilgotnych lasach Azji spotyka się Desmoxytes planata – gatunek łatwy w hodowli i chętnie rozmnażający się w warunkach terraryjnych. Z Tanzanii pochodzi Spirostreptus sp. Tanzania, który wyróżnia się pomarańczowo-kremowym ubarwieniem. Z kolei Spirobolus caudulanus to spokojny wij o długim, walcowatym ciele, często wybierany przez początkujących hodowców.

Co warto wiedzieć o krocionogach w terrarium?

Krocionogi to popularne bezkręgowce terrarystyczne, ponieważ wiele z nich jest spokojnych, nieagresywnych i mało wymagających. Większość gatunków potrzebuje podłoża z liści, próchniejącego drewna i stałego dostępu do wilgoci. Dobre podłoże powinno imitować naturalną ściółkę leśną, w której zwierzęta mogą się ukrywać i żerować.

Jakie gatunki sprawdzają się u początkujących?

Dla osób zaczynających przygodę z terrarystyką polecane są gatunki o łagodnym usposobieniu i niewielkich wymaganiach. Należą do nich między innymi Spirobolus caudulanus, Desmoxytes planata oraz Anadenobolus monilicornis. Te wije nie potrzebują dużo miejsca, a ich pielęgnacja ogranicza się głównie do utrzymania wilgotnego podłoża i podawania rozkładającej się materii roślinnej.

Gatunki takie jak krocionóg kenijski wyróżniają się dymorfizmem płciowym – samiec i samica różnią się wyglądem oraz wielkością. Dzięki temu obserwacja pary staje się bardziej interesująca, a rozmnażanie w hodowli bywa łatwiejsze do zaplanowania.

Dlaczego krocionogi zwijają się w kłębek?

W sytuacji zagrożenia wiele krocionogów zwija ciało w ciasny kłębek, chroniąc miękkie strony i odnóża. Takie zachowanie widać zwłaszcza u skulic z Indonezji, które potrafią przybrać kształt niemal idealnej kuli. To prosta, ale skuteczna obrona przed drapieżnikami, ponieważ twarde segmenty zewnętrzne pełnią funkcję osłony.